IFC در BIM چیست؟ | ؟ تفاوت IFC و RVT [+مزایا و معایب]

فرض کنید مدل معماری در Revit آماده شده، تیم سازه با نرم‌افزار دیگری کار می‌کند و تأسیسات هم ابزار خودش را دارد؛ حالا این سؤال پیش می‌آید که اطلاعات پروژه چطور بین همه این نرم‌افزارها جابه‌جا شود بدون اینکه بخش مهمی از مدل از بین برود؟ اینجاست که می‌رسیم به سؤال اصلی: IFC در BIM چیست و چرا در پروژه‌های چندرشته‌ای اهمیت دارد. IFC یک استاندارد برای تبادل اطلاعات بین نرم‌افزارهای BIM است که به تیم‌ها کمک می‌کند مدل‌ها را با وابستگی کمتر به یک نرم‌افزار مشخص به اشتراک بگذارند. در ادامه، کاربرد IFC، نسخه‌های مختلف آن، ارتباطش با OpenBIM و تفاوتش با فایل‌های اصلی نرم‌افزارهایی مثل Revit را بررسی می‌کنیم. برای اطلاعات کامل‌تر همراه ما در کالج آموزشی بن رو کالج باشید.

فرمت IFC چیست؟

IFC مخفف Industry Foundation Classes و یک استاندارد بین‌المللی برای تبادل اطلاعات در صنعت ساختمان است. این فرمت کمک می‌کند اعضای مختلف پروژه، حتی زمانی که از نرم‌افزارهای متفاوت استفاده می‌کنند، اطلاعات مدل را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. به زبان ساده، IFC بستری مشترک برای انتقال داده‌های مرتبط با BIM چیست فراهم می‌کند تا هنگام جابه‌جایی مدل بین نرم‌افزارها، ساختار و اطلاعات اصلی پروژه تا حد امکان حفظ شود. به همین دلیل، IFC نقش مهمی در هماهنگی میان تیم‌های معماری، سازه و تأسیسات دارد.

IFC در BIM چه کاربردی دارد؟

IFC زمانی کاربردی می‌شود که اطلاعات یک مدل BIM باید بین افراد، رشته‌ها یا نرم‌افزارهای مختلف جابه‌جا شود. این استاندارد کمک می‌کند تیم پروژه بدون وابستگی کامل به یک نرم‌افزار مشخص، مدل و بخش مهمی از داده‌های آن را در فرایندهای مختلف استفاده کند.

تبادل مدل بین نرم‌افزارهای مختلف BIM

یکی از اصلی‌ترین کاربرد IFC در BIM، انتقال مدل میان نرم‌افزارهای مختلف است. برای مثال، مدل تولیدشده در یک نرم‌افزار معماری می‌تواند از طریق IFC در ابزار دیگری برای بررسی، هماهنگی یا ادامه فرایند پروژه استفاده شود.

هماهنگی بین معماری سازه و تأسیسات

معمار، مهندس سازه و تیم تأسیسات معمولاً با ابزارهای یکسان کار نمی‌کنند. IFC امکان می‌دهد مدل‌های این رشته‌ها در یک فرایند مشترک کنار هم قرار بگیرند و هماهنگی میان اجزای مختلف ساختمان ساده‌تر انجام شود.

بررسی و کنترل مدل BIM

مدل IFC را می‌توان وارد نرم‌افزارهای بررسی مدل کرد تا اطلاعات اجزا، ویژگی‌ها، روابط و ساختار مدل کنترل شود. به این ترتیب، تیم پروژه فقط به مشاهده هندسه محدود نیست و می‌تواند بخشی از داده‌های همراه مدل را نیز ارزیابی کند.

Clash Detection و هماهنگی بین رشته‌ها

در پروژه‌های چندرشته‌ای، مدل‌های معماری، سازه و تأسیسات می‌توانند از طریق IFC در نرم‌افزارهای هماهنگی تجمیع شوند. سپس ابزارهای تخصصی Clash Detection تداخل‌هایی مانند برخورد لوله با تیر یا کانال تأسیسات با عناصر سازه‌ای را شناسایی می‌کنند.

تحویل اطلاعات پروژه به کارفرما

IFC می‌تواند به‌عنوان یکی از قالب‌های تحویل اطلاعات پروژه در نظر گرفته شود؛ به‌خصوص زمانی که کارفرما نیاز دارد داده‌ها مستقل از نرم‌افزار اصلی پروژه قابل استفاده باشند. نوع اطلاعات موردنیاز و شیوه تحویل نیز باید از قبل مشخص باشد؛ موضوعی که در BEP و EIR در BIM اهمیت زیادی دارد.

استفاده از اطلاعات مدل در چرخه عمر ساختمان

کاربرد IFC فقط به طراحی و ساخت محدود نیست. ساختار این استاندارد برای تبادل اطلاعات در مراحل مختلف چرخه عمر دارایی از طراحی و اجرا تا بهره‌برداری و نگهداری، توسعه یافته است؛ البته میزان استفاده از داده‌ها به کیفیت اطلاعات موجود در مدل و نیاز پروژه بستگی دارد.

چرا IFC در پروژه‌های BIM اهمیت دارد؟

اهمیت IFC در پروژه‌های BIM به این برمی‌گردد که اطلاعات مدل را از محدودیت یک نرم‌افزار مشخص خارج می‌کند. در نتیجه، تیم‌های مختلف می‌توانند با ابزارهای متناسب با تخصص خود کار کنند و همچنان داده‌های پروژه را میان یکدیگر به اشتراک بگذارند.

کاهش وابستگی به یک نرم‌افزار

وقتی اطلاعات فقط در فرمت اختصاصی یک نرم‌افزار ذخیره شود، استفاده از آن به همان اکوسیستم وابسته می‌ماند. برای درک بهتر اینکه فایل IFC چیست، می‌توان آن را قالبی باز و مستقل از شرکت‌های نرم‌افزاری دانست که امکان انتقال اطلاعات مدل بین ابزارهای مختلف را فراهم می‌کند.

افزایش قابلیت همکاری یا Interoperability

IFC یکی از پایه‌های اصلی Interoperability در BIM است. یعنی نرم‌افزارهای مختلف می‌توانند داده‌های ساختاریافته پروژه را دریافت و تفسیر کنند، بدون اینکه همه اعضای تیم مجبور باشند از یک برنامه واحد استفاده کنند.

تبادل اطلاعات بین تیم‌های مختلف

در یک پروژه ممکن است معماری، سازه، تأسیسات و پیمانکاران هرکدام با نرم‌افزار متفاوتی کار کنند. IFC یک ساختار مشترک برای تبادل مدل و اطلاعات فراهم می‌کند تا همکاری میان این تیم‌ها با وابستگی کمتری به فرمت‌های اختصاصی انجام شود.

امکان استفاده طولانی‌مدت از داده‌های پروژه

فرمت‌های اختصاصی ممکن است با تغییر نرم‌افزار یا نسخه‌های آن، دسترسی به اطلاعات قدیمی را دشوار کنند. IFC به‌عنوان یک استاندارد باز می‌تواند برای آرشیو و حفظ دسترسی به بخشی از اطلاعات پروژه در بلندمدت استفاده شود.

حمایت از فرآیند OpenBIM

OpenBIM بر همکاری آزاد و تبادل اطلاعات با استانداردهای غیرانحصاری تکیه دارد و IFC یکی از استانداردهای اصلی این رویکرد است. به همین دلیل، تیم پروژه آزادی بیشتری در انتخاب نرم‌افزار دارد و می‌تواند جریان اطلاعات را مستقل‌تر از یک تولیدکننده نرم‌افزار مدیریت کند.

OpenBIM چیست و چه ارتباطی با IFC دارد؟

OpenBIM عملکردی برای همکاری و تبادل اطلاعات در پروژه‌های ساختمانی است که به نرم‌افزار یا شرکت خاصی وابسته نیست. هدف آن این است که تیم‌های مختلف بتوانند با ابزارهای موردنظر خود کار کنند و همچنان داده‌های پروژه را با استانداردهای مشترک در اختیار یکدیگر قرار دهند.

ارتباط IFC با OpenBIM را می‌توان در چند نکته خلاصه کرد:

• IFC یکی از پایه‌های اصلی OpenBIM است: این استاندارد ساختاری مشترک برای تبادل اطلاعات مدل میان نرم‌افزارهای مختلف فراهم می‌کند.
• وابستگی به فرمت‌های اختصاصی کمتر می‌شود: اعضای پروژه مجبور نیستند برای تبادل داده حتماً از یک نرم‌افزار یا اکوسیستم مشخص استفاده کنند.
• هماهنگی بین تیم‌ها ساده‌تر می‌شود: معماری، سازه و تأسیسات می‌توانند مدل‌های خود را با استانداردهای باز در یک فرایند مشترک به اشتراک بگذارند.
• اطلاعات پروژه ساختار مشخص‌تری پیدا می‌کند: استانداردهایی مانند IFC در کنار سرویس‌هایی نظیر دیکشنری BIM به یکسان‌تر شدن تعریف و تبادل اطلاعات در محیط BIM کمک می‌کنند.

در واقع، OpenBIM چارچوب همکاری باز را تعریف می‌کند و IFC یکی از مهم‌ترین استانداردهایی است که اجرای این نوع تبادل اطلاعات را در پروژه‌های BIM ممکن می‌سازد.

نسخه‌های مختلف IFC چه تفاوتی دارند؟

داده‌های IFC را می‌توان در چند قالب فایل ذخیره و منتقل کرد. تفاوت اصلی این قالب‌ها در شیوه کدگذاری، حجم فایل، خوانایی و سازگاری با نرم‌افزارهاست؛ در حالی که هدف اصلی آن‌ها انتقال اطلاعات IFC باقی می‌ماند.

IFC یا IFC-SPF

رایج‌ترین قالب IFC با پسوند .ifc شناخته می‌شود و بر اساس STEP Physical File یا SPF و استاندارد ISO 10303-21 ساخته شده است. این فرمت متنی، سازگاری گسترده‌ای با نرم‌افزارهای BIM دارد و buildingSMART آن را برای تبادل فایل به‌دلیل حجم مناسب و پشتیبانی وسیع نرم‌افزاری توصیه می‌کند.

ifcXML

در ifcXML همان داده‌های IFC با ساختار XML ذخیره می‌شوند. مزیت آن خوانایی بیشتر برای ابزارهای مبتنی بر XML است، اما معمولاً حجم بیشتری نسبت به IFC-SPF دارد. طبق مقایسه buildingSMART، اندازه نمونه این قالب حدود ۱۱۳٪ فایل IFC-SPF است.

ifcZIP

ifcZIP نسخه فشرده‌شده اطلاعات IFC است که می‌تواند فایل SPF یا XML را در خود جای دهد. این قالب زمانی کاربرد دارد که کاهش حجم فایل برای ذخیره‌سازی یا انتقال اهمیت داشته باشد؛ buildingSMART در مقایسه خود اندازه آن را حدود ۱۷٪ فایل IFC-SPF اعلام کرده است.

اگر ساختار داخلی IFC و ifcXML را کنار هم ببینید، تفاوت نحوه نمایش و سازمان‌دهی داده‌ها در این دو قالب مشخص‌تر خواهد شد.

تفاوت IFC با فایل‌های اصلی نرم‌افزارهای BIM

فایل اصلی هر نرم‌افزار BIM برای مدل‌سازی و ویرایش در همان محیط ساخته شده است؛ اما IFC بیشتر برای تبادل اطلاعات بین نرم‌افزارها و تیم‌های مختلف کاربرد دارد. به همین دلیل، فایل IFC را نباید نسخه کاملاً مشابه فایل اصلی پروژه در نظر گرفت.

برای درک ساده‌تر، می‌توان این تفاوت را تا حدی با فایل DWG و PDF مقایسه کرد. طراح معمولاً فایل اصلی را برای ادامه ویرایش نگه می‌دارد و نسخه‌ای قابل‌اشتراک برای مشاهده و تبادل اطلاعات ارائه می‌کند. در BIM نیز رویکرد مشابهی وجود دارد با این تفاوت که IFC بسیار فراتر از یک خروجی تصویری است و می‌تواند هندسه، مشخصات، ویژگی‌ها و ارتباط میان اجزای مدل را منتقل کند.

برای مثال، فرمت IFC در رویت زمانی کاربرد دارد که بخواهید اطلاعات مدل Revit را برای نرم‌افزاری ارسال کنید که با فایل RVT کار نمی‌کند. فایل RVT برای ادامه مدل‌سازی و ویرایش کامل در Revit مناسب‌تر است؛ در مقابل، IFC برای تبادل استاندارد داده طراحی شده و ممکن است برخی قابلیت‌های بومی، پارامتریک یا امکان ویرایش فایل اصلی را حفظ نکند.

تجربه ما در بن رو کالج نشان داده که یکی از اشتباه‌های رایج، تحویل فایل IFC بدون بررسی دوباره مدل در نرم‌افزار مقصد است. در پروژه‌های واقعی، بهتر است بعد از خروجی گرفتن، هندسه، پارامترها و ارتباط بین اجزای مهم کنترل شوند تا مطمئن شوید اطلاعات موردنیاز تیم بعدی درست منتقل شده است.

تفاوت IFC و RVT

RVT برای کار مستقیم روی مدل در محیط Revit ساخته شده در حالی که IFC بیشتر زمانی کاربرد دارد که مدل باید بین نرم‌افزارها و تیم‌های مختلف جابه‌جا شود. به همین دلیل، خروجی IFC از Revit را نباید نسخه کاملاً مشابه فایل اصلی RVT در نظر گرفت.

معیار مقایسه	IFC	RVT
نوع فرمت	استاندارد باز و مستقل از نرم‌افزار	فرمت اختصاصی Autodesk Revit
کاربرد اصلی	تبادل و هماهنگی مدل بین نرم‌افزارهای BIM	طراحی، مدل‌سازی و ویرایش پروژه در Revit
ویرایش مدل	امکان ویرایش به نرم‌افزار مقصد و نحوه Import بستگی دارد	برای ویرایش کامل مدل Revit مناسب است
سازگاری	در بسیاری از نرم‌افزارهای BIM پشتیبانی می‌شود	عمدتاً برای اکوسیستم Revit طراحی شده است
حفظ قابلیت‌های بومی Revit	همه روابط و قابلیت‌های بومی Revit الزاماً منتقل نمی‌شوند	اطلاعات و رفتارهای بومی مدل حفظ می‌شوند
استفاده مناسب	هماهنگی، تبادل اطلاعات و تحویل مدل	ادامه طراحی و توسعه مدل اصلی

چه نرم‌افزارهایی از فایل IFC پشتیبانی می‌کنند؟

بسیاری از نرم‌افزارهای اصلی BIM امکان باز کردن، وارد کردن یا خروجی گرفتن IFC را دارند. البته نوع پشتیبانی و نسخه‌های IFC قابل استفاده در هر برنامه متفاوت است.

• Autodesk Revit: از Import و Export فایل IFC پشتیبانی می‌کند و امکان انتقال مدل Revit به نرم‌افزارهای دیگر را فراهم می‌سازد.
• Graphisoft Archicad: امکان Import و Export نسخه‌های IFC2x3، IFC4 و IFC4.3 را دارد و برای تبادل مدل میان رشته‌های مختلف استفاده می‌شود.
• Tekla Structures: از IFC2x3، IFC4 و IFC4.3 پشتیبانی می‌کند و به‌خصوص در مدل‌های سازه‌ای برای تبادل اطلاعات کاربرد دارد.
• Autodesk Navisworks: فایل‌های IFC را مستقیماً می‌خواند و برای تجمیع مدل‌ها، بررسی هماهنگی و Clash Detection کاربرد دارد.
• Solibri: از IFC2x3، IFC4 و IFC4.3 پشتیبانی می‌کند و بیشتر برای کنترل کیفیت مدل، بررسی اطلاعات و هماهنگی BIM استفاده می‌شود.
• Trimble Connect: امکان استفاده از مدل‌های IFC در فرایندهای همکاری و تبادل اطلاعات پروژه را دارد.

در عمل، قبل از تبادل فایل بهتر است نسخه IFC موردنیاز پروژه و میزان سازگاری نرم‌افزار مبدا و مقصد بررسی شود؛ چون پشتیبانی از IFC لزوماً به معنی انتقال یکسان همه اطلاعات مدل نیست.

برای یادگیری استانداردهای BIM و تبادل اطلاعات از کجا شروع کنیم؟

در بن رو کالج از سال ۱۳۹۲ به‌صورت تخصصی در زمینه برنامه‌های BIM، شبیه‌سازی معماری و نرم‌افزارهای تخصصی این حوزه فعالیت می‌کنیم. دوره‌های آموزشی ما طوری طراحی شده‌اند که هنرجو فقط کار با نرم‌افزار را یاد نگیرد، بلکه بتواند دانش خود را در پروژه‌های واقعی معماری و BIM به کار ببرد.

بخشی از مزایای دوره‌های آموزشی بن رو کالج عبارت‌اند از:

• تخصص‌گرایی عمیق: تمرکز آموزش‌ها بر BIM و نرم‌افزارهای تخصصی معماری است و مسیر دوره‌ها با آموزش‌های عمومی و نامرتبط پراکنده نمی‌شود.
• مسیر یادگیری ساختاریافته: دوره‌ها به‌صورت مرحله‌به‌مرحله طراحی شده‌اند تا از مباحث پایه به مهارت‌های موردنیاز پروژه‌های حرفه‌ای برسید.
• آموزش پروژه‌محور: در طول دوره با سناریوها و پروژه‌های واقعی معماری و BIM کار می‌کنید تا آموخته‌ها فقط در حد آموزش تئوری باقی نمانند.
• پشتیبانی آموزشی: هنرجویان در مسیر یادگیری همراهی می‌شوند تا بتوانند اشکالات خود را رفع کرده و مهارت‌ها را به شکل عملی به کار بگیرند.
• به‌روزرسانی مستمر محتوا: محتوای دوره‌ها متناسب با تغییر نرم‌افزارها، ابزارها و روندهای تخصصی BIM به‌روزرسانی می‌شود.
• مدرک قابل استعلام: گواهینامه‌های پایان دوره بن رو کالج قابلیت استعلام آنلاین دارند.
• پکیج‌های جامع و مسیرمحور: مسیرهایی مانند BIM حرفه‌ای، مدل‌سازی پارامتریک، فریلنسری معماری و نقشه‌کشی اجرایی به‌صورت منسجم و هدفمند طراحی شده‌اند.
• ترکیب BIM و هوش مصنوعی: بخشی از آموزش‌ها به استفاده کاربردی از ابزارهای هوش مصنوعی در طراحی، مدل‌سازی و فرایندهای مرتبط با معماری اختصاص دارد.

اگر برای انتخاب دوره مناسب یا مشخص کردن مسیر یادگیری خود به راهنمایی بیشتری نیاز دارید، می‌توانید مستقیماً با تیم بن رو کالج در ارتباط باشید:

• شماره تماس: ۰۹۲۰۲۲۰۹۵۹۳
• پشتیبانی تلگرام: Bonro Support

جمع‌بندی؛ آیا IFC برای هر پروژه BIM ضروری است؟

برای پاسخ به سؤال IFC در BIM چیست بهتر است IFC را نه صرفاً یک فرمت فایل، بلکه ابزاری برای حفظ جریان اطلاعات میان نرم‌افزارها و تیم‌های مختلف ببینیم. ارزش واقعی آن زمانی مشخص می‌شود که پروژه چندرشته‌ای باشد و مدل باید بدون وابستگی کامل به یک نرم‌افزار مشخص بین اعضای تیم جابه‌جا شود. البته استفاده درست از IFC فقط به گرفتن خروجی ختم نمی‌شود؛ انتخاب نسخه مناسب، تعیین اطلاعات موردنیاز و کنترل مدل پس از تبادل، همان بخش‌هایی هستند که کیفیت همکاری در پروژه را تعیین می‌کنند.

سوالات متداول IFC در BIM چیست؟

IFC دقیقا چه فرقی با فایل اصلی Revit داره؟

فایل Revit برای مدل‌سازی و ویرایش مستقیم پروژه ساخته شده، اما IFC بیشتر برای جابه‌جایی اطلاعات بین نرم‌افزارهای مختلف استفاده میشه. یعنی اگه بخواین مدل رو با تیمی به اشتراک بذارین که از Revit استفاده نمی‌کنه، IFC گزینه کاربردی‌تریه.

آیا با IFC همه اطلاعات مدل بدون تغییر منتقل میشه؟

نه. همیشه این‌طور نیست. مقدار اطلاعاتی که منتقل میشه به نسخه IFC، تنظیمات خروجی و نرم‌افزار مبدا و مقصد بستگی داره. برای همین بعد از انتقال فایل بهتره مدل و اطلاعات مهمش دوباره بررسی بشه.

IFC فقط برای هماهنگی بین معماری و سازه استفاده میشه؟

نه. IFC کاربرد گسترده‌تری داره. میشه ازش برای هماهنگی معماری، سازه و تأسیسات، بررسی مدل، Clash Detection، تحویل اطلاعات پروژه و حتی استفاده از داده‌ها در مراحل بعدی چرخه عمر ساختمان کمک گرفت.